Yaz aylarının vazgeçilmezi dondurma veya soğuk içecekler tüketildiğinde bazı kişilerde aniden ortaya çıkan ağrılar, genellikle iki farklı durumdan kaynaklanabilir: diş hassasiyeti ya da halk arasında ‘beyin donması’ olarak bilinen ‘ice cream headache’. Üsküdar Üniversitesi Diş Hastanesi Restoratif Diş Tedavisi Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Ayşenur Turan, bu iki durumu ve soğuk hassasiyetini tetikleyen faktörleri detaylıca açıkladı.
Beyin Donması ve Diş Hassasiyeti Farkı
Dr. Öğr. Üyesi Turan’ın belirttiğine göre, ‘beyin donması’ (ice cream headache), genellikle çok soğuk yiyecek veya içeceklerin damak ve boğazın üst kısmındaki sinirleri ani bir şekilde uyarmasıyla meydana gelir. Bu durum, birkaç saniye ile birkaç dakika sürebilen keskin bir baş ağrısı şeklinde kendini gösterir ve her zaman doğrudan dişlerden kaynaklanmaz. Diğer yandan, diş hassasiyeti, dişin koruyucu tabakası olan minenin altındaki dentin açığa çıktığında soğuk uyaranların belirli bir dişte ağrıya yol açmasıyla ortaya çıkar. Diş hassasiyetinde ağrı, soğuk uyaranın dişe temasıyla başlar ve altta yatan sorun devam ettikçe tekrarlayabilir. ‘Ice cream headache’ ise daha çok alın veya şakakta hissedilen, birkaç saniye içinde gelişip 30 saniye ile birkaç dakika içinde tamamen kaybolan kısa süreli bir baş ağrısıdır.
Dr. Öğr. Üyesi Turan, dondurma yerken hissedilen ağrının her zaman aynı kaynaktan gelmediğini vurguladı. Ağrı, bazı kişilerde dişlerden, bazılarında ise nörolojik mekanizmalardan kaynaklanabilir; hatta her iki durum aynı anda da görülebilir. Ağız içindeki sinir uçları ile beyin damarları arasındaki bağlantı, trigeminal sinir aracılığıyla kurulur. Bu ortak sinir ağı, hem ağızdan gelen duyuları hem de başın belirli bölgelerindeki ağrı sinyallerini işlemekle görevlidir.
Hassasiyet Giderici Ürünler ve Risk Faktörleri
Diş hassasiyetini hafifletmek için hassasiyet giderici diş macunları etkili bir çözüm sunabilir. Dr. Öğr. Üyesi Turan, potasyum nitrat gibi maddeler içeren ürünlerin diş sinirinin uyarılabilirliğini azaltarak hassasiyeti giderdiğini belirtti. Ayrıca, kalay florür, arginin ve kalsiyum karbonat, biyoaktif cam veya kalsiyum fosfat bileşikleri gibi içerikler, dentin yüzeyindeki mikroskobik kanalcıkları kısmen kapatarak soğuk uyaranların diş sinirine ulaşmasını zorlaştırır. Bu ürünlerin düzenli kullanımıyla etkileri genellikle birkaç hafta içinde görülmeye başlar.
Ağız içindeki sinir hassasiyetinin artmasında bazı günlük alışkanlıklar önemli rol oynar. Sert kıllı diş fırçası kullanımı veya yanlış fırçalama teknikleri, diş minesinin aşınmasına ve diş eti çekilmesine yol açarak dişleri dış uyaranlara karşı daha hassas hale getirebilir. Asitli yiyecek ve içeceklerin sık tüketimi de mineyi zayıflatan bir diğer faktördür. Diş sıkma ve gıcırdatma alışkanlığı, dişlerde mikro-çatlaklara ve mine aşınmasına neden olabilir. Beyazlatma ürünlerinin veya yüksek aşındırıcılığa sahip diş macunlarının aşırı kullanımı da hassasiyete katkıda bulunabilir. Çok sıcak ve çok soğuk gıdaların art arda tüketilmesi, hassas dişlerde ağrıyı artırabilir. Ayrıca, ağız hijyeninin ihmal edilmesi, çürük ve diş eti hastalıklarının gelişmesine zemin hazırlayarak hassasiyet riskini artırır. Reflü gibi mide asidinin ağıza gelmesine neden olan durumlar veya tekrarlayan kusmalar da diş minesini aşındırarak dişlerin daha duyarlı hale gelmesine yol açabilir.
