Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hülya Ensari, artan sıcaklıkların ve nemin insan psikolojisi üzerindeki derin etkilerini değerlendirdi. Ensari, aşırı sıcakların yalnızca bedensel sağlığı değil, zihinsel dengeyi de ciddi şekilde etkileyebileceğini vurguladı. Uzman, sıcak hava koşullarının öfke kontrolünü zayıflatabileceği, uyku kalitesini bozarak depresyon, bipolar bozukluk ve psikotik rahatsızlıklarda alevlenme riskini artırabileceği konusunda uyarılarda bulundu.
Sıcaklar ve Duygu Düzenlemesi Arasındaki Doğrudan Bağlantı
Prof. Dr. Ensari, sıcak havalarda artan tartışmaların, trafikteki tahammülsüzlüğün ve ani parlamaların sadece psikolojik yorgunlukla açıklanamayacağını belirtti. Isı düzenlemesi ile duygu ve uyku düzenlemesinin beyinde önemli ortak mekanizmalar üzerinden işlediğine dikkat çeken Ensari, “Temel gerçek şudur: Isı düzenlemesi ile duygu ve uyku düzenlemesi, beyinde ayrı sistemler değildir. Bu nedenle sıcağın ruhsal duruma etkisi dolaylı değil, doğrudandır” ifadelerini kullandı. Hipotalamusun preoptik alanının vücut ısısı ve uyku düzenlemesinde kilit rol oynadığını, bu bölgenin merkezi veya çevresel ısınmayla etkinleşen nöronlar aracılığıyla ısı bilgisini otonom yanıtları tetikleyen alt merkezlere ilettiğini açıkladı. Bu süreçte serotonin, dopamin ve noradrenalin gibi nörotransmitterlerin aracı görevi gördüğünü ve aşırı sıcaklara maruz kalmanın bu sistemleri bozduğunu vurguladı.
Serotonin, Stres ve Uyku Kalitesinin Kritik Rolü
Serotonerjik sistemin dürtü denetiminde merkezi bir rol oynadığını belirten Ensari, serotonin işlev düşüklüğü ile dürtüsel-reaktif saldırganlık arasındaki ilişkinin bilimsel çalışmalarla defalarca kanıtlandığını ifade etti. Aşırı sıcakların termoregülatuvar yükü artırarak duygu düzenleme ve dürtü kontrolü gibi bilişsel işlevleri zorladığını, kişinin stres ve öfke karşısındaki kontrol kapasitesini azalttığını söyledi. Ayrıca, aşırı sıcakların fizyolojik bir stresör olarak hipotalamus–hipofiz–adrenal eksenini etkinleştirerek inflamatuvar süreçleri tetiklediğini, ortaya çıkan hormon ve inflamatuvar belirteçlerin dikkati, duygulanımı ve bilişi bozduğunu ekledi. Kalitesiz uykunun ertesi gün öfke ve stresi artırdığına dikkat çeken Ensari, uykunun başlamasının fizyolojik olarak ısı kaybına bağlı olduğunu, yüksek ortam sıcaklığının uykuya dalmayı zorlaştırıp gece uyanmalarını artırdığını belirtti. Bipolar bozukluk manik ataklarının en önemli tetikleyicilerinden birinin uykusuzluk olduğunu ve sıcak gecelere bağlı uykusuzluğun bu ataklar için ciddi bir risk faktörü oluşturduğunu vurguladı.
İlaç Kullanımı ve Kişisel Eşikler
Prof. Dr. Ensari, özellikle antipsikotik, antikolinerjik, antidepresan ve uyarıcı ilaç kullanan bireylerin sıcak havalarda sıvı-elektrolit dengesi ve ilaç yan etkileri açısından daha dikkatli olması gerektiğini belirtti. Sıcak ve nemin ruhsal durum üzerindeki etkisinin kişiden kişiye değişebileceğini, bu nedenle tek bir sıcaklık değerinin herkes için “kritik eşik” olarak kabul edilemeyeceğini ifade etti. Kişisel eşiğin yaş, kardiyovasküler ve nörolojik hastalıklar, ilaç kullanımı, alkol tüketimi, sıcağa uyum düzeyi ve nem gibi faktörlere bağlı olduğunu açıkladı.
